Tavla Kapı Alma: Kapı Zarları ve Olasılıkları
Tavlada kapı alma, boş bir haneye iki pulunu birlikte getirip orayı kapatmaktır: aynı hanede iki ya da daha çok pul durunca rakip oraya pul koyamaz. Açılışta kapı yapan zarlar 3-1, 4-2, 5-3, 6-1 ve 6-4’tür; ilk hamlede gelebilecek 30 atışın 10’u yeni bir kapı kurar. Aşağıda hangi zarın hangi kapıyı yaptığını, kapı şansını 36 atışı tek tek sayarak nasıl hesaplayacağını ve hane isimlerini anlatıyoruz.
Bütün sayıları, bu sitedeki tavla oyununun hamle kurallarını izleyen küçük bir programla 36 atışı tek tek oynatarak bulduk; yöntem yazının sonunda.
Tavlada kapı nedir?
Kapı, aynı hanede duran iki ya da daha çok puldur. Tavlada bir pul boş haneye, kendi pullarının olduğu haneye ya da rakibin tek pulunun durduğu haneye konabilir; rakibin iki ya da daha çok pulu olan hane kapalıdır. Kapının üç işi vardır:
- Pulunu korur. Kapıdaki pullar vurulamaz. Tek başına duran pula açık pul denir ve vurulabilir.
- Rakibi durdurur. Rakibin pulu kapına konamaz. Yan yana birkaç kapı bir duvar olur; altı kapı yan yana gelirse arkadaki pul hiçbir zarla geçemez.
- Kırık pulun girişini zorlaştırır. Kırık pul senin evinden girer. Evinde 4 kapı varken rakip 36 atışın yalnızca 20’siyle girebilir.
Bu yazıda haneler kendi sayımınla verilir: evin 1-6. haneler, en arkadaki iki pulun 24. hanede başlar. “8→5”, 8. hanedeki bir pulu 5. haneye oynamak demektir. Başlangıç dizilişini hatırlamak istersen tavla nasıl dizilir rehberine bakabilirsin.
Tavla kapı alma nasıl yapılır?
Boş bir haneye kapı almanın üç yolu var:
- İki pulu iki zarla getirmek. 3-1 attın: 8’deki bir pulu 3 ile, 6’daki bir pulu 1 ile 5. haneye oynarsın. İki pul aynı haneye iner, kapı kurulur.
- Çiftle iki pulu birlikte yürütmek. Çift gelince aynı sayıyı dört kez oynarsın. 1-1 ile 8’den iki pulu 7’ye, 6’dan iki pulu 5’e koyarsın: tek atışta iki yeni kapı.
- Açık pulun üstüne ikinci pulu koymak. Bir hanede tek pulun varsa üstüne bir pul daha getirmek de kapı almaktır. Bu, rakibin açık pulu vurma hesabının aynısıdır: pul 1-6 hane uzaktaysa 36 atışın 11 ila 17’si ikinci pulu getirir. Mesafe başına tam sayılar tavla zar olasılıkları yazısındaki vurma tablosunda.
Kapı almanın kuralı yok, yalnızca zar kullanma kuralı var: iki zarı da oynayabiliyorsan ikisini de oynamalısın. Kapı yapan hamle, oynanabilecek hamlelerden biridir; seçmek sana kalır.
Tavla kapı zarları: açılışta hangi zar hangi kapıyı yapar?
Bu sitedeki tavlada ilk zarı iki taraf birer tane atar, büyük atan bu iki zarla başlar. Bu yüzden açılış hiçbir zaman çift olmaz; 15 farklı açılış zarı ve 30 olası atış vardır. Bunların 5 zarı, yani 10 atışı yeni bir kapı kurar:
| Zar | Hamle | Kurulan kapı | Değeri |
|---|---|---|---|
| 3-1 | 8→5, 6→5 | 5. hane | Evin ortası, açılışın en iyi zarı |
| 4-2 | 8→4, 6→4 | 4. hane | Evde ikinci kapı |
| 5-3 | 8→3, 6→3 | 3. hane | Evde kapı, biraz derinde |
| 6-1 | 13→7, 8→7 | 7. hane | 6-7-8 yan yana üç kapı |
| 6-4 | 8→2, 6→2 | 2. hane | Çok derinde; çoğu oyuncu bunun yerine arka pulu koşturur |
Kalan 10 açılış zarının hiçbiri tek hamlede kapı kurmaz; onlarla pul kaçırır ya da ileride kapı kuracağın yere yapıcı pul koyarsın. Hangi açılışta neyin oynandığını tavla taktikleri yazısındaki 15 zarlık tabloda bulabilirsin.
Çiftler hangi kapıları kurar?
Çiftler ikinci atıştan itibaren gelir. Başlangıç dizilişi henüz bozulmamışsa çiftlerin kurabileceği kapılar şöyle:
| Çift | Yaygın oyun | Kurulan kapılar |
|---|---|---|
| 1-1 (hep yek) | 8→7 iki pul, 6→5 iki pul | 7 ve 5 |
| 2-2 (dubara) | 6→4 iki pul, 13→11 iki pul | 4 ve 11 |
| 3-3 (dü se) | 8→5 iki pul, 6→3 iki pul | 5 ve 3 |
| 4-4 (dört cihar) | 24→20 iki pul, 13→9 iki pul | 20 ve 9 |
| 5-5 (dü beş) | 13→3 iki pul | 3 |
| 6-6 (düşeş) | 24→18 iki pul, 13→7 iki pul | 18 ve 7 |
Tabloda her çift için bilinen bir oyun var; aynı çift başka kapılar da kurabilir. Örneğin 4-4 ile 8→4 iki pul oynanıp 4. hane de kapatılabilir.
Başlangıçtan her hane için kapı şansı
36 atışın her birini başlangıç dizilişinde oynatıp hangi boş haneye kapı kurulabildiğine baktık. 36 atışın 16’sı en az bir yeni kapı kurar. Haneler tek tek:
| Hane | Kuran atış (36’da) | Hangi zarlar |
|---|---|---|
| 2 | 6 | 6-4, 2-2, 3-3, 4-4, 6-6 |
| 4 | 5 | 4-2, 1-1, 2-2, 4-4 |
| 5 | 5 | 3-1, 1-1, 3-3, 4-4 |
| 7 | 5 | 6-1, 1-1, 3-3, 6-6 |
| 3 | 4 | 5-3, 3-3, 5-5 |
| 9, 18, 20, 22 | 2’şer | yalnızca çiftler |
| 10, 11, 16, 21, 23 | 1’er | yalnızca birer çift |
İlginç olan, en sık kurulabilen kapının en az istenen 2. hane olmasıdır. Sık kurulabilmesi değerli olduğu anlamına gelmez; 2. haneye inen pullar oyunun geri kalanında işe yaramaz.
Kapı alma olasılığı: iki pulun uzaklığına göre
Masada en çok işine yarayacak hesap şudur: kapı kurmak istediğin boş haneye iki pulun var, biri a, öbürü b hane uzakta. Kaç atış ikisini birden oraya getirir? Arada engel yokken sonuç:
| Uzaklık | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 |
|---|---|---|---|---|---|---|
| 1 | 1 | 3 | 3 | 2 | 2 | 2 |
| 2 | 3 | 2 | 2 | 3 | 2 | 3 |
| 3 | 3 | 2 | 1 | 2 | 2 | 3 |
| 4 | 2 | 3 | 2 | 2 | 2 | 2 |
| 5 | 2 | 2 | 2 | 2 | 1 | 2 |
| 6 | 2 | 3 | 3 | 2 | 2 | 2 |
Tablo 36 atış üzerindendir. Okurken iki kural çıkar:
- Farklı uzaklık, farklı iki sayı. Pullar 3 ve 1 uzaktaysa 3-1 iki yoldan gelir (3-1 ve 1-3): 2 atış. Üstüne 1-1 de ekleniyor, çünkü bir pul 1, öbürü 1+1+1 yürür ve dört hamle yeter: toplam 3.
- Aynı uzaklıktaki iki pul ancak çiftle birleşir. İki pulun da 3 uzaktaysa yalnızca 3-3 işe yarar: 36’da 1. İki pulu aynı haneden ya da aynı mesafeden aynı yere getirmeye çalışmak kapı şansını en düşük seviyeye indirir.
Tek tek bakınca sayılar küçük görünür, en çok 3/36. Kapı şansını büyüten şey tek bir çift pulun mesafesi değil, hedefe bakan pul sayısıdır.
Çözülmüş örnek: yapıcı pul kapı şansını nasıl artırır?
Pulların şöyle: 24’te 2, 13’te 5, 8’de 3, 7’de 1, 6’da 4. Rakip başlangıç dizilişinde duruyor. 5. haneye kapı kurmak istiyorsun. Kaç atış bunu sağlar?
-
- haneye bakan pullar: 8’deki (3 uzakta), 7’deki (2 uzakta) ve 6’daki (1 uzakta).
- Farklı sayılı atışlar: 3-1 (8 ve 6’dan), 2-1 (7 ve 6’dan), 3-2 (8 ve 7’den). Her biri 2 atış: 6.
- Çiftler: 1-1 (6’dan iki pul), 3-3 (8’den iki pul), 4-4 (13’ten iki pul, 13→9→5). 3 atış daha.
- Toplam 9/36, yani yüzde 25.
Aynı tahtada 7’deki pul olmasaydı yalnızca 3-1, 1-1, 3-3 ve 4-4 kalırdı: 5/36, yaklaşık yüzde 13,9. Tek bir yapıcı pul kapı şansını neredeyse iki katına çıkardı. “Yapıcı”, ileride kapı kurmak için hedefin birkaç hane gerisine koyduğun puldur; açılışta 13→9 ya da 13→11 gibi hamlelerin amacı budur.
Tavla kapı isimleri ve hane numaraları
Türkçede hanelerin ya da kapıların yerleşik özel adları pek kullanılmaz; masada kapılar numarayla söylenir: “beşi kapattım”, “yedide kapım var”. Numara her zaman oynayanın kendi sayımıdır, bu yüzden senin 5. hanen rakibin 20. hanesidir.
İngilizce tavla kaynaklarında bazı hanelerin yerleşik adları vardır ve çevrilmiş rehberlerde karşına çıkabilir:
| Hane (kendi sayımın) | İngilizce adı | Neden önemli? |
|---|---|---|
| 1 | ace point | Evin en derini |
| 5 | golden point | Evin ortası, en değerli kapı |
| 7 | bar point | Çubuğun hemen yanı, duvarın parçası |
| 13 | midpoint | Başlangıçta 5 pulun durduğu hane |
Yan yana kapılara Türkçede genelde blok ya da duvar denir. Kapı terimleri ve zar adları için tavla mars ve terimler sözlüğüne bakabilirsin.
Hangi kapıyı önce almalısın?
Her kapı aynı değerde değildir. Kabaca sıra şöyle: önce kendi 5. hanen, sonra 4. ve 7. hane, sonra 6’nın iki yanındaki diğer haneler. 5. hane evin ortasıdır, hem rakibin kırık pulunun girişini kapatır hem de bloğun merkezine oturur. 2. ve 1. haneye erken kurulan kapılar pulları oyundan çıkarır.
Rakibin evinde kurduğun kapıya çapa denir; arkadaki pulların için güvenli bir duraktır. En işe yarar çapalar senin sayımınla 20 ve 21. hanelerdir. Yukarıdaki tabloda 4-4 ile 24→20 kapısının kurulabildiğini gördün; bu oyun bu yüzden sık tercih edilir.
Evdeki kapı sayısı rakibi ne kadar durdurur?
Evindeki her yeni kapı, rakibin kırık pulunun girebileceği bir haneyi kapatır. Kırık pul, iki zardan en az biri açık bir haneyi gösterirse girer; iki zar da kapalı haneye denk gelirse rakip o turu oynayamaz:
| Evindeki kapı | Rakibin girebildiği atış | Rakibin dışarıda kaldığı atış |
|---|---|---|
| 2 | 32/36 | 4/36 |
| 3 | 27/36 | 9/36 |
| 4 | 20/36 | 16/36 |
| 5 | 11/36 | 25/36 |
| 6 | 0/36 | 36/36 |
Üçüncü kapıdan dördüncüye geçmek rakibin dışarıda kalma ihtimalini 9/36’dan 16/36’ya, beşinci kapı 25/36’ya çıkarır. Kapı alma bu yüzden yalnızca pul korumak değil, kırdığın pulu dışarıda tutmanın da yoludur. Hesabın ayrıntısı tavla zar olasılıkları yazısında.
Nasıl hesapladık?
Başlangıç dizilişini ve rakibin pullarını tahtaya yerleştirdik, 36 zar atışının her biri için bütün geçerli oynanışları ürettik. Kurallar oyundakiyle aynı: kapalı haneye konmaz, iki zar da oynanabiliyorsa ikisi oynanır, çiftte sayı dört kez oynanır. Sonra her oynanışın sonunda daha önce boş olan bir hanede iki pul olup olmadığına baktık. Aynı programı oyunun kendi kural dosyasıyla da çalıştırdık; iki hesap birebir tuttu. Uzaklık tablosunda tahtada rakip pulu yok, yani arada engel olmadığı varsayılır.
Sık yapılan hatalar
- Kapı için tek pul bırakmayı göze almamak. Yapıcı pul koymak bir tur açık pul bırakmak demektir, ama sonraki turda kapı şansını iki katına çıkarabilir.
- Aynı uzaklıktan iki pulla kapı beklemek. Bu, yalnızca çiftle tutar: 36’da 1 ya da 2.
- Derin haneye kapı kurmak için iyi pulu harcamak. 6-4 ile 2. hane kapısı kurulur ama o pullar sonra işe yaramaz.
- Kapıları dağınık kurmak. Yan yana kapılar rakibi durdurur; aralıklı kapılar rakibin pulunun önünden atlamasına izin verir.
Bu hesapları denemenin en kolay yolu tavla oyna sayfasında bir oyun açıp her turda “hangi zarlar bu haneye kapı kurar?” diye saymaktır. Pulların evine girdikten sonraki aşama için tavla toplama kuralları rehberine, aynı tahtada kırma olmadan oynanan bir oyun için mahbusa sayfasına bakabilirsin.
Sık sorulan sorular
Tavlada kapı ne demek?
Kapı, aynı hanede duran iki ya da daha fazla puldur. Rakip kapalı haneye pul koyamaz, kırık pulunu da oradan sokamaz. Tek başına duran pula ise açık pul denir ve vurulabilir.
Tavlada kapı zarları hangileri?
Açılışta yeni kapı kuran zarlar 3-1, 4-2, 5-3, 6-1 ve 6-4'tür. 3-1 ile 8 ve 6'dan 5. haneye, 4-2 ile 4. haneye, 5-3 ile 3. haneye, 6-1 ile 7. haneye, 6-4 ile 2. haneye kapı yapılır.
Tavlada kapı alma olasılığı nedir?
Duruma göre değişir. Hedefe farklı uzaklıkta iki pulun varsa yalnızca o iki sayının atışı kapı yapar: 36'da 2. Çiftler de işe yarıyorsa 3/36'ya çıkar. Üçüncü bir yapıcı pul eklemek bu sayıyı belirgin biçimde artırır.
Tavla kapı isimleri var mı?
Türkçede hanelerin yerleşik özel adları pek kullanılmaz; kapılar hane numarasıyla söylenir, örneğin 5. hane kapısı. İngilizce kaynaklarda 7. haneye bar point, 5. haneye golden point, 1. haneye ace point denir.
Açılışta çift gelirse kapı yapılır mı?
Bu sitedeki tavlada açılışta çift gelmez: iki taraf birer zar atar ve büyük atan bu iki farklı sayıyla başlar. Çiftler ikinci atıştan itibaren gelir; başlangıç dizilişi dururken 1-1, 2-2, 3-3, 4-4 ve 6-6 birden fazla kapı kurabilir.