JojuGames

Tavla Nasıl Dizilir? Adım Adım Taş Dizilimi

Tavla şöyle dizilir: her oyuncu 15 pulunu kendi evinden saydığı hanelere göre 24. haneye 2, 13. haneye 5, 8. haneye 3 ve 6. haneye 5 pul olarak koyar. Rakip aynı dizilimi tahtanın öbür yarısına ayna gibi kurar. Aşağıda bu kurulumu adım adım yapıyor, doğru olup olmadığını üç farklı yoldan kontrol ediyor ve en sık yapılan dizilim hatalarına bakıyoruz.

Tavla dizilişi bir bakışta: 2-5-3-5

Tavla tahtası ortadaki çubukla ikiye, her yarısı da iki çeyreğe ayrılır; her çeyrekte altı hane (üçgen) vardır. Haneleri herkes kendi evinden saymaya başlar. Bu yüzden senin 1. hanen rakibin 24. hanesidir ve aynı dizilim iki taraf için de “24, 13, 8, 6” diye ezberlenir.

Tavla başlangıç dizilimi: beyaz pullar 24. hanede 2, 13. hanede 5, 8. hanede 3, 6. hanede 5; siyah pullar 1, 12, 17 ve 19. hanelerde aynası, hane numaraları yazılı

Tahtayı çeyrek çeyrek okursan dizilim şöyle görünür. Beyaz alttan oynuyor, evi sağ alt çeyrekte; numaralar beyazın sayımına göre, parantez içinde siyahın kendi sayımı var:

Çeyrek Beyaz pullar Siyah pullar
Sağ alt (beyazın evi, 1-6) 6. hanede 5 pul, çubuğun yanında 1. hanede 2 pul, köşede (siyah için 24)
Sol alt (7-12) 8. hanede 3 pul, çubuktan ikinci hane 12. hanede 5 pul, köşede (siyah için 13)
Sol üst (13-18) 13. hanede 5 pul, köşede 17. hanede 3 pul, çubuktan ikinci hane (siyah için 8)
Sağ üst (siyahın evi, 19-24) 24. hanede 2 pul, köşede 19. hanede 5 pul, çubuğun yanında (siyah için 6)

İki tarafın evi aynı kenarda, karşı karşıyadır. Beyazın en arkadaki iki pulu siyahın evinin köşesinde, siyahın en arkadaki iki pulu da beyazın evinin köşesinde başlar.

Adım adım tavla nasıl dizilir?

Gerçek bir tahtayı sıfırdan kurarken şu sırayı izle. Örnek, beyaz pullarla tahtanın alt kenarında oturan oyuncuya göre:

  1. Evini belirle. Tahtanın sağ alt çeyreği senin evin olsun. Rakibin evi aynı kenarda, sağ üst çeyrektir.
  2. Haneleri say. Evinin sağ alt köşesindeki hane 1. hanedir. Sola doğru say: çubuğun hemen sağındaki hane 6, çubuğun solundaki ilk hane 7, sol alt köşe 12. Üst sıraya geç: sol üst köşe 13, çubuğa doğru 18, çubuğun sağı 19, sağ üst köşe 24.
  3. 24. haneye 2 pul koy. Sağ üst köşedeki uç hane. Bunlar en arkadaki pulların; rakibin evinin içinden yola çıkarlar.
  4. 13. haneye 5 pul koy. Sol üst köşedeki uç hane. Senin tarafından bakınca tahtanın en uzak köşesidir.
  5. 8. haneye 3 pul koy. Sol alt çeyrekte, çubuktan sayınca ikinci hane. Çubuğun hemen yanındaki 7. hane boş kalır.
  6. 6. haneye 5 pul koy. Kendi evinde, çubuğun hemen yanındaki hane.
  7. Pulları say. 2 + 5 + 3 + 5 = 15. Tavlada toplam 30 pul vardır, her tarafa 15.
  8. Rakibin pullarını aynala. Siyah aynı dört adımı kendi evinden sayarak yapar: 2 pul senin 1. hanene, 5 pul senin 12. hanene, 3 pul senin 17. hanene, 5 pul senin 19. hanene gelir.

Ezber için “uzak köşeye 2, karşı köşeye 5, çubuktan ikinciye 3, evde çubuk yanına 5” demek de işe yarar.

Dizilimi kontrol etmenin üç yolu

Tahtayı kurduktan sonra zar atmadan önce şu üç kontrolden birini yapman yeter.

Karşılıklı haneler. Doğru dizilmiş tahtada her dolu hanenin tam karşısında rakibin dolu bir hanesi vardır ve pul sayıları aynıdır. Sağ kenarda iki köşede 2’ye karşı 2, sol kenarda iki köşede 5’e karşı 5, çubuğun yanında 5’e karşı 5, çubuktan ikinci hanede 3’e karşı 3. Bir hanenin karşısı boşsa ya da sayı tutmuyorsa o pul yanlış yerdedir.

Dört köşe. Tahtanın dört köşe hanesinin hepsi dolu olmalı. Evlerin bulunduğu kenardaki iki köşede 2’şer, öbür kenardaki iki köşede 5’er pul durur.

Kalan yol 167. Her pulun eve dönüp toplanması için gereken hane sayısını toplarsan iki taraf için de aynı sayıyı bulursun:

Hane Pul Hesap Yol
24 2 24 × 2 48
13 5 13 × 5 65
8 3 8 × 3 24
6 5 6 × 5 30
Toplam 15 167

Bu sitedeki tavla oyununda üstteki Kalan yol satırı oyun başında iki taraf için de 167 gösterir. Elle kurduğun tahtada bu sayı çıkmıyorsa bir pul ya da bir yığın kaymış demektir.

Pullar hangi yöne gider?

Dizilim, pulların gideceği yönle birlikte anlam kazanır. Her oyuncu pullarını kendi 24. hanesinden 1. hanesine doğru, yani evine doğru yürütür. Beyaz için bu, üst sırada sağdan sola, alt sırada soldan sağa demektir; siyah tam ters yönde gider.

Tavlada beyaz pulların hareket yönü: 24. haneden üst sırada sola, alt sırada sağa doğru 1. haneye; sağ alttaki 1-6. haneler beyazın evi

Bu yüzden 24’teki iki pul en uzun yolu yürür, 6’daki beş pul ise zaten evdedir. 13’teki ve 8’deki pullar ortadan gelir. İlk zarların çoğu da bu dizilime göre oynanır. Birkaç örnek, beyaz için:

  • 3-1: Bir pul 8’den 5’e, bir pul 6’dan 5’e. 5. hanede iki pulluk bir kapı olur.
  • 6-1: Bir pul 13’ten 7’ye, bir pul 8’den 7’ye. Çubuğun yanındaki 7. hane kapanır.
  • 4-2: Bir pul 8’den 4’e, bir pul 6’dan 4’e. 4. hanede kapı olur.

Üç örnekte de iki zar iki ayrı pula bölünüyor ve iki pul aynı haneye iniyor. Dizilim yanlışsa bu bilinen açılışlar da tutmaz; 8’deki üç pul 9’a konduysa 3-1 artık kapı yapmaz.

Sık yapılan dizilim hataları

  • 5’li yığını 7. haneye koymak. Evdeki beş pul çubuğun ev tarafındaki 6. hanede durur, öbür taraftaki 7. hanede değil. 7. hane başlangıçta boştur.
  • 3’lüyü çubuğa yapıştırmak. 8. hane çubuktan ikinci hanedir. 3 pulu çubuğun dibine (7. hane) ya da üçüncü haneye (9. hane) koymak sık görülür.
  • Evleri çapraz kurmak. İki ev aynı kenarda, karşı karşıya olmalı. Birinin evi sağ altta, öbürününki sol üstte olursa en arkadaki iki pul rakibin evine düşmez ve karşılıklı hane kontrolü tutmaz.
  • Rakibi kendi sayımınla dizmek. Siyahın 24, 13, 8, 6’sı siyahın kendi evinden sayılır. Senin 24. hanen ile siyahın 24. hanesi farklı yerlerdir; siyahın 24’ü senin 1. hanendir.
  • Pul sayısını kontrol etmemek. Kutudan 14 ya da 16 pul çıkması, özellikle iki takım karışınca olur. Kurduktan sonra bir kez say.

Gerçek tahtada ev sağda mı, solda mı?

Gerçek tahtada ev sağda da solda da kurulabilir. Ev solda olursa bütün dizilim aynalanır: 6. hane çubuğun solunda, 13. hane sağ üst köşede olur. Kurallar, yönler ve kalan yol değişmez. Bu yüzden ev tarafını masadaki iki kişi önceden anlaşarak seçer; önemli olan iki evin aynı kenarda karşı karşıya durmasıdır.

Karşılıklı oturunca bir şey kafa karıştırabilir: senin evin senin sağındaysa rakibinin evi onun solunda kalır. Çünkü iki ev tahtanın aynı kenarındadır, siz ise o kenara zıt yönlerden bakarsınız. Rakibin “benim evim solda olmaz” diye pullarını öbür kenara kurmaya kalkarsa evler çaprazlaşır ve yukarıdaki karşılıklı hane kontrolü hemen bozulur. Kurulumu bitirince iki taraf da kendi pullarının yönünü bir kez parmağıyla izlerse, yani 24’ten başlayıp eve kadar yolu gösterirse, iki yolun birbirine ters aktığı ve ikisinin de aynı kenarda bittiği görülür.

Bu sitedeki oyunda beyaz alttan oynar ve evi sağ alttadır. Bilgisayar ya da yanındaki arkadaşın siyah pullarla üstten oynar, evi sağ üsttedir.

Mahbusa ve gülbaharda dizilim farklı

Aynı tahtada oynanan eski Türk tavla çeşitlerinde pullar 2-5-3-5 diye dağıtılmaz, tek yığından başlar. Karıştırmamak için kısa bir karşılaştırma:

Oyun Senin pulların Rakibin pulları Yön Başlangıç kalan yolu
Tavla 24’te 2, 13’te 5, 8’de 3, 6’da 5 Aynası Ters yönler 167
Mahbusa 15’i de 24. hanede (sağ üst köşe) 15’i sağ alt köşede Ters yönler 360
Gülbahar 15’i de sağ üst köşede 15’i çapraz köşede, sol altta Aynı yön 360

Mahbusa’da pullar yine tavladaki gibi birbirine ters gider ama kırma yerine hapsetme vardır. Gülbahar’da iki taraf aynı yöne yürür ve her yığın öbürünün yolunun ortasında başlar. İki oyunda da 15 pulun her biri 24 hane yürüyeceği için kalan yol 15 × 24 = 360’tan başlar.

Bu sitedeki tavlada dizilimle uğraşman gerekmez

Oyunu açtığında pullar yukarıdaki dizilimle yerlerinde gelir; kurulum ve sayma oyunun işidir. Dizilimi öğrenmenin kolay yolu, tavla oyna sayfasında yeni bir oyun açıp tahtayı bu yazıdaki tabloyla karşılaştırmak: 24, 13, 8 ve 6. hanelerdeki pulları ve 167’lik kalan yolu ekranda görürsün. Sonra gerçek tahtayı kurarken aynı sırayı izlersin.

Tavladan sonra masada puan tutmak istersen okeyin 20’den geriye sayılan defterini okey puan hesaplama rehberinde örnek bir maçla anlattık.

Sık sorulan sorular

Tavla nasıl dizilir?

Her oyuncu haneleri kendi evinden 1'den 24'e sayar ve 24. haneye 2, 13. haneye 5, 8. haneye 3, 6. haneye 5 pul koyar. Rakip aynı dizilimi tahtanın karşı yarısına ayna gibi kurar.

Tavla dizilişinde 5'li pullar nereye konur?

Biri kendi evinde, çubuğun hemen yanındaki 6. haneye; öbürü evinden en uzak sıranın köşesindeki 13. haneye. İkisi de beşer pul taşır.

Tavlada pullar hangi yöne gider?

Her oyuncu pullarını 24. haneden 1. haneye, yani kendi evine doğru yürütür. İki taraf birbirine ters yönde gider; bu sitede beyaz saat yönünün tersine ilerler.

Tavlada ev sağda mı olur, solda mı?

İkisi de olur. Ev solda kurulursa dizilim aynalanır, kurallar değişmez; önemli olan iki evin aynı kenarda karşı karşıya durmasıdır.

Tavla dizilimi doğru mu, nasıl anlarım?

Pulları say, 2+5+3+5 toplamı 15 etmeli. Sonra her dolu hanenin karşısına bak: 2'nin karşısında 2, 5'in karşısında 5, 3'ün karşısında 3 rakip pulu olmalı.