Zar Olasılığı Hesaplama: 1, 2 ve 3 Zar Tablosu
Zar olasılığı, istenen sonuç sayısının bütün sonuç sayısına bölünmesiyle hesaplanır: tek zarda 6, iki zarda 36, üç zarda 216 eşit olasılıklı sonuç vardır. Örneğin iki zarın toplamının 7 gelme olasılığı 6/36 = 1/6’dır. Bu rehberde tek zar, iki zar ve üç zar için tam tabloları, “n atışta en az bir 6” sorusunu ve zarın beklenen değerini çözümlü örneklerle bulacaksın. Zarı kendin atmak istersen tavla ve kızma birader sayfalarında bilgisayara karşı oynayabilirsin.
Zar olasılığı nasıl hesaplanır?
Zar olasılığı, P = istenen sonuç sayısı ÷ bütün sonuç sayısı formülüyle hesaplanır. Formül, hilesiz zarda her yüzün aynı olasılıkla geldiği için çalışır.
- Bütün sonuçları say. Zar sayısı n ise sonuç sayısı 6ⁿ’dir: 6, 36, 216.
- İstenen sonuçları say. Zarları farklı renkte düşün: kırmızı 2 ile mavi 5, kırmızı 5 ile mavi 2’den farklı bir sonuçtur.
- Böl ve sadeleştir. Yüzde için ondalığa çevirip 100 ile çarp.
Formülün kendisini ve olasılık kurallarını olasılık hesaplama rehberinde anlattık. Burada doğrudan zara geçiyoruz.
Tek zar atma olasılığı
Tek zar atıldığında her sayının gelme olasılığı 1/6, yaklaşık %16,7’dir. Altı yüz eşit olasılıklı olduğu için birkaç yüzü kapsayan olayların olasılığı da kolay bulunur:
| Olay | İstenen yüzler | Olasılık | Yüzde |
|---|---|---|---|
| Belirli bir sayı (örneğin 6) | 1 | 1/6 | %16,7 |
| 6 gelmemesi | 5 | 5/6 | %83,3 |
| Çift sayı | 2, 4, 6 | 3/6 = 1/2 | %50 |
| 5 ya da üstü | 5, 6 | 2/6 = 1/3 | %33,3 |
| 3 ya da üstü | 3, 4, 5, 6 | 4/6 = 2/3 | %66,7 |
İki zar toplamı olasılığı
İki zar atıldığında toplam 2 ile 12 arasında çıkar ve en olası toplam 7’dir (36’da 6). Toplamlar eşit olasılıklı değildir; 7’ye altı farklı yoldan, 2’ye yalnız 1-1 ile ulaşılır. Son sütun “en az bu toplam” olasılığını verir; birçok oyunda asıl sorulan budur.
| Toplam | Sonuç sayısı | Olasılık | Yüzde | En az bu toplam |
|---|---|---|---|---|
| 2 | 1 | 1/36 | %2,8 | %100 |
| 3 | 2 | 2/36 | %5,6 | %97,2 |
| 4 | 3 | 3/36 | %8,3 | %91,7 |
| 5 | 4 | 4/36 | %11,1 | %83,3 |
| 6 | 5 | 5/36 | %13,9 | %72,2 |
| 7 | 6 | 6/36 | %16,7 | %58,3 |
| 8 | 5 | 5/36 | %13,9 | %41,7 |
| 9 | 4 | 4/36 | %11,1 | %27,8 |
| 10 | 3 | 3/36 | %8,3 | %16,7 |
| 11 | 2 | 2/36 | %5,6 | %8,3 |
| 12 | 1 | 1/36 | %2,8 | %2,8 |
Kısa bir kural: 7’ye kadar olan bir toplam için sonuç sayısı toplam − 1, 7’den sonra 13 − toplam olur. 9 için 13 − 9 = 4 sonuç.
Çözülmüş örnek: iki zarda toplamın en az 9 olması.
- Toplam 9: 4 sonuç (3-6, 4-5, 5-4, 6-3).
- Toplam 10: 3, toplam 11: 2, toplam 12: 1 sonuç.
- İstenen: 4 + 3 + 2 + 1 = 10 sonuç.
- Olasılık: 10/36 = 5/18, yaklaşık %27,8. Tablonun son sütunu da aynı sayıyı verir.
İki zar arasındaki fark olasılığı
Bazı oyunlarda toplam yerine iki zarın farkı sayılır. Fark 0 ile 5 arasındadır ve en sık gelen fark 1’dir (36’da 10).
| Fark | 0 | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Sonuç sayısı | 6 | 10 | 8 | 6 | 4 | 2 |
| Yüzde | %16,7 | %27,8 | %22,2 | %16,7 | %11,1 | %5,6 |
Fark 0, iki zarın aynı gelmesidir (1-1’den 6-6’ya 6 sonuç). Fark 5 yalnız 1-6 ve 6-1 ile olur. Fark 1’in sık gelmesi, yan yana duran beş sayı çiftinin (1-2, 2-3, 3-4, 4-5, 5-6) her birinin iki sırayla gelebilmesinden kaynaklanır.
Tavlada çift zar, belirli bir sayıyı görme ve pul vurma olasılıkları ayrı bir konudur; onları tavla zar olasılıkları rehberinde hane hane çıkardık.
Üç zar toplamı olasılığı
Üç zar atıldığında 6 × 6 × 6 = 216 sonuç vardır ve en sık gelen toplamlar 10 ile 11’dir (her biri 216’da 27, %12,5). Dağılım iki zardakinden daha yuvarlak bir tepe çizer: uçlar daha da seyrekleşir, orta kalabalıklaşır.
| Toplam | Sonuç | Yüzde | Toplam | Sonuç | Yüzde | |
|---|---|---|---|---|---|---|
| 3 | 1 | %0,46 | 11 | 27 | %12,50 | |
| 4 | 3 | %1,39 | 12 | 25 | %11,57 | |
| 5 | 6 | %2,78 | 13 | 21 | %9,72 | |
| 6 | 10 | %4,63 | 14 | 15 | %6,94 | |
| 7 | 15 | %6,94 | 15 | 10 | %4,63 | |
| 8 | 21 | %9,72 | 16 | 6 | %2,78 | |
| 9 | 25 | %11,57 | 17 | 3 | %1,39 | |
| 10 | 27 | %12,50 | 18 | 1 | %0,46 |
Tablo 10,5 etrafında simetriktir: 3 ile 18, 4 ile 17, 10 ile 11 aynı sayıda sonuç verir. Üç zarda üçünün aynı gelmesi 216’da 6 (%2,8), üçünün de farklı gelmesi 216’da 120’dir (%55,6).
Çözülmüş örnek: neden 10, 9’dan sık gelir? İkisi de altı farklı üçlüyle yazılır. 9: 1-2-6, 1-3-5, 1-4-4, 2-2-5, 2-3-4, 3-3-3. 10: 1-3-6, 1-4-5, 2-2-6, 2-3-5, 2-4-4, 3-3-4. Ama her üçlünün zarlara dağılma sayısı farklıdır: üç farklı sayı 6 sırayla, iki aynı sayı 3 sırayla, üç aynı sayı 1 sırayla gelir. 9 için 6 + 6 + 3 + 3 + 6 + 1 = 25, 10 için 6 + 6 + 3 + 6 + 3 + 3 = 27 sonuç çıkar. Fark, 9’daki 3-3-3’ün tek sırayla gelmesinden doğar.
n atışta en az bir 6 gelme olasılığı
n atışta en az bir 6 gelme olasılığı 1 − (5/6)ⁿ formülüyle bulunur. Doğrudan saymak yerine tersine bakarsın: hiç 6 gelmemesi her atışta 5/6’dır ve atışlar bağımsız olduğu için çarpılır.
| Atış sayısı | Kesir | Yüzde |
|---|---|---|
| 1 | 1/6 | %16,7 |
| 2 | 11/36 | %30,6 |
| 3 | 91/216 | %42,1 |
| 4 | 671/1296 | %51,8 |
| 6 | 31031/46656 | %66,5 |
| 8 | – | %76,7 |
| 10 | – | %83,8 |
| 12 | – | %88,8 |
Çözülmüş örnek: 6 atışta en az bir 6.
- Bir atışta 6 gelmemesi: 5/6.
- Altı atışın hiçbirinde gelmemesi: (5/6)⁶ = 15625/46656 ≈ %33,5.
- En az bir 6: 1 − 15625/46656 = 31031/46656, yaklaşık %66,5.
“6 atışta ortalama bir kez 6 gelir” doğrudur, ama bu her 6 atışta bir 6 geleceği anlamına gelmez. 6 atışta tam bir kez 6 gelmesi %40,2, hiç gelmemesi %33,5, iki kez gelmesi %20,1’dir.
Aynı mantık iki zarla da işler. İki zarda 6-6 gelmesi 1/36’dır; en az bir 6-6 için 24 atış %49,1’de kalır, 25 atış %50,6 ile yarıyı geçer.
Kızma biraderde yolda taşın yokken 6 getirmek için üç denemen olur; bu, tablodaki 3 atış satırıdır (%42,1). Taş çıkarma ve vurulma hesabını kızma birader taktikleri rehberinde oyun üzerinden anlattık.
Zarın beklenen değeri nedir?
Bir zarın beklenen değeri 3,5’tir: (1 + 2 + 3 + 4 + 5 + 6) ÷ 6 = 21 ÷ 6. Beklenen değer, çok sayıda atışın ortalamasının yaklaşacağı sayıdır; tek bir atışta 3,5 gelmesi zaten imkânsızdır.
| Zar sayısı | Beklenen toplam | En olası toplam |
|---|---|---|
| 1 | 3,5 | Hepsi eşit |
| 2 | 7 | 7 |
| 3 | 10,5 | 10 ve 11 |
Beklenen değerler toplanır: iki zarın toplamı 3,5 + 3,5 = 7, üç zarınki 10,5’tir. Bir sonucu beklemenin ortalama süresi de aynı yolla bulunur: olasılığı 1/6 olan 6’yı ortalama 6 atışta bir görürsün, olasılığı 1/36 olan 6-6’yı ortalama 36 atışta bir.
Kartlı oyunlarda beklenen değer bir oyunun uzun vadede kime kazandırdığını gösterir. Blackjack masasında temel stratejiyle bile değerin oyuncu aleyhine olduğunu blackjack kazanma ihtimali yazısında simülasyonla ölçtük.
Zar olasılığında sık yapılan hatalar
- Toplamları eşit olasılıklı saymak. İki zarda 11 farklı toplam var diye toplam 7’ye 1/11 demek yanlıştır; doğrusu 6/36.
- Sırayı unutmak. 2-5 ile 5-2 iki ayrı sonuçtur. Unutursan toplam 7 için 6 değil 3 sonuç sayarsın.
- “En az bir” olasılıklarını toplamak. 4 atışta 4 × 1/6 = 4/6 demek, birden fazla 6 gelen atışları iki kez sayar; doğrusu %51,8.
- Kumarbaz yanılgısı. “10 atıştır 6 gelmedi, artık gelir” düşüncesi yanlıştır. Her atış bağımsızdır, olasılık yine 1/6’dır. Bu yanılgıyı ve oyunlardaki rastgele sayı üretecini RNG nedir yazısında anlattık.
Zarın bağımsızlığı kartlarda geçerli değildir: desteden çekilen kart geri konmazsa sonraki çekişin olasılığı değişir. Bu farkı ve destenin ne kadar karılınca gerçekten rastgele olduğunu kart karıştırma rehberinde ölçtük. Olasılığın pokerde nasıl karara dönüştüğünü görmek istersen Texas Hold’em taktikleri yazısına geç.
Nasıl hesapladık?
Yazıdaki tabloların hepsi tam sayımdır: bir, iki ve üç zarın 6, 36 ve 216 sonucunun hepsini bir Python betiğiyle tek tek listeleyip toplamları saydık; kesirleri tam sayı aritmetiğiyle hesapladık. Sonra ikinci bir yol olarak 2.000.000 rastgele iki zar atışı ve 1.000.000 üç zar atışı yaptık; her toplamın yüzdesi tam sayımdan en fazla 0,1 puan saptı. 4 atışta en az bir 6 için 500.000 denemelik simülasyon %51,82 verdi, tam değer %51,77’dir.
Hesapları kendin denemek istersen zar at aracı istediğin kadar zar atar ve sonuçların sıklığını gösterir.
Sık sorulan sorular
Zar olasılığı nasıl hesaplanır?
İstediğin sonuçların sayısını, bütün olası sonuçların sayısına bölersin. Bir zarda 6 sonuç vardır; 5 ya da 6 gelmesi 2 sonuçtur, olasılığı 2/6 = 1/3. İki zarda 36, üç zarda 216 sonuç sayılır.
İki zar atınca toplamın 7 gelme olasılığı nedir?
6/36 = 1/6, yaklaşık %16,7. Toplamı 7 yapan sonuçlar 1-6, 2-5, 3-4, 4-3, 5-2 ve 6-1'dir. 7, iki zarla en sık gelen toplamdır.
Üç zarda toplam 10 mu daha sık gelir, 9 mu?
10 daha sık gelir. 216 sonucun 27'si toplam 10, 25'i toplam 9 verir. İkisi de altı farklı üçlüyle yazılabilir, ama 10'un üçlüleri sıralamalarla daha çok sonuç üretir.
6 kez zar atınca kesin 6 gelir mi?
Hayır. 6 atışta en az bir 6 gelme olasılığı 1 − (5/6)⁶ ≈ %66,5'tir. Yaklaşık üç denemenin birinde 6 atışın hiçbirinde 6 gelmez.
Zarda bir sayı uzun süre gelmezse gelme ihtimali artar mı?
Hayır. Zar önceki atışları hatırlamaz. Hilesiz bir zarda her atışta her yüzün olasılığı yine 1/6'dır.