Okey Tarihi: Okey Nasıl Bulundu, Ne Biliniyor?
Okeyin kim tarafından, ne zaman ve nerede bulunduğu güvenilir bir kaynakla belgelenmiş değil; internette görülen kesin yıl ve mucit adlarının dayandığı bir belge gösterilmiyor. Kesin olan şu: okey, kart oyunlarındaki rummy ailesinin seri ve grup kurma mantığını taşla oynayan bir oyundur ve Türkiye’de kahvehanelerde ve evlerde en yaygın masa oyunlarından biridir. Aşağıda bilinenleri ve bilinmeyenleri ayırıyor, okeyin akrabası olan oyunları ve bugün oynanan okey türlerini anlatıyoruz.
Okey nasıl bulundu?
Bu sorunun dürüst cevabı “bilinmiyor”dur. Bir oyunun tarihini yazabilmek için tarihli bir kural kitabı, bir patent, bir gazete haberi ya da oyunun adının geçtiği eski bir belge gerekir. Okey için böyle bir kaynağa ulaşamadık ve güvenilir bir kaynağa dayanan bir okey tarihi de bulamadık.
Bu yüzden bu yazıda okeyin “şu yıl, şu kişi tarafından, şu şehirde” bulunduğunu yazmıyoruz. Masada ya da internette böyle bir hikâye duyarsan şu iki soruyu sor: kaynak ne, ve o kaynak olaydan ne kadar sonra yazılmış? Kaynağı gösterilmeyen bir tarih, ne kadar sık tekrarlanırsa tekrarlansın, tarih olmaz.
Bilinmeyenleri tek tek sayalım:
| Soru | Durum |
|---|---|
| Okeyi kim buldu? | Bilinmiyor; adı geçen güvenilir bir mucit yok |
| Ne zaman ortaya çıktı? | Tarihli bir belge bilinmiyor |
| Nerede ortaya çıktı? | Belgelenmemiş |
| “Okey” adı nereden geliyor? | Kökeni belgelenmemiş |
| Türkiye’ye nasıl geldi, yoksa burada mı doğdu? | Bilinmiyor |
Okeyin akrabaları: rummy ailesi
Okeyin kökeni bilinmese de hangi oyun ailesine ait olduğu açıktır. Okeyde elindeki taşları iki tür pere ayırırsın: seri (aynı renkte en az üç sıralı sayı) ve grup (aynı sayının üç ya da dört farklı renkteki taşı). Kart oyunlarında aynı fikre rummy ailesi denir: aynı takımdan sıralı kartlar ve aynı değerden kartlar toplayıp elini ilk bitiren kazanır.
| Oyun | Malzeme | Ortak fikir | Okeyden farkı |
|---|---|---|---|
| Okey | 106 taş | Seri ve grup, elini ilk bitiren kazanır | - |
| 101 okey | 106 taş | Seri ve grup | Perler masaya açılır, 101 puanlık baraj, ceza puanı |
| Konken | 2 deste + 2 joker, 106 kart | Seri ve per, masaya açma ve işleme | Kartla oynanır |
| Gin rummy | 52 kart | Seri ve grup | İki kişilik, eldeki eşleşmeyen kartların puanı sayılır |
| Rummikub | 106 taş | Seri ve grup | Taşlar masaya açılır, masadaki perler yeniden düzenlenebilir |
Bu tablo akrabalığı gösterir, soy ağacını değil. Okeyin bu oyunlardan birinden türediğini ya da hepsinin ortak bir atadan geldiğini gösteren bir belge yok. Söyleyebileceğimiz, aynı oyun fikrinin farklı malzemelerle farklı yerlerde oynandığıdır.
Okey takımı neden 106 taş?
Okey takımının yapısı iki iskambil destesine çok benzer. Bir iskambil destesinde 4 takım ve her takımda 13 kart var; okeyde 4 renk ve her renkte 1’den 13’e sayılar. Okeyde her taş iki kez basıldığı için 4 × 13 × 2 = 104 taş eder, buna 2 sahte okey eklenince 106 olur. Konkenin iki deste ve iki jokerle oynanan 106 kartı da aynı sayıyı verir. Sayıların dökümünü okeyde kaç taş var rehberinde anlattık.
Bu benzerlik okeyin kart oyunlarından türediğini kanıtlamaz, ama okeyi bilen birinin konkene ya da gin rummy’ye neden bu kadar kolay alıştığını açıklar.
Okey Rummikub’dan mı geldi?
Bu soru sık sorulur, çünkü iki oyunun taş takımı aynı dizilimdedir: dört renkte 1-13 arası sayılar ikişer tane ve iki joker. Ama kuralları belirgin biçimde farklıdır. Okeyde perler ıstakada gizli kalır, okeyi gösterge belirler ve sahte okey yalnızca o elin okeyinin yerini tutar. Rummikub’da ise taşlar masaya açılır, ilk açılış için perlerin toplamı en az 30 olmalıdır ve oyuncular masadaki perleri bozup yeniden kurabilir.
İki oyunun birbirinden türediğini ya da birinin öbüründen önce olduğunu gösteren güvenilir bir kaynağa ulaşamadık. “Aynı takım, benzer amaç, farklı kurallar” bugün söylenebilecek en doğru özettir.
Mahjong ile ilgisi var mı?
Mahjong da taşla oynanan ve set kurmaya dayanan bir oyundur; dört kişiyle oynanan klasik mahjongda oyuncular taş çekip atarak el kurar. Ama mahjong taşları ve kuralları okeyden çok farklıdır, iki oyun arasında belgelenmiş bir bağ da yok. Bilgisayarlarda “mahjong” adıyla bilinen tek kişilik taş eşleştirme oyunu ise ayrı bir oyundur; bu sitedeki mahjong sayfası o oyundur.
101 okey nereden geliyor?
101 okeyin de ortaya çıkışı belgelenmiş değil. Adı, el açma barajından gelir: perlerini masaya ilk kez koyabilmen için açacağın perlerdeki sayıların toplamı en az 101 olmalıdır. Bunun yerine beş çiftle de açılabilir.
101’i düz okeyden ayıran kurallar rummy ailesinin kart oyunlarında da bulunur: perleri masaya açmak, başkasının perine taş eklemek (101’de işlemek) ve el sonunda elde kalanları ceza olarak saymak. Konkende de aynı açma ve işleme mantığı vardır. Bu kuralların 101’e nereden ve ne zaman girdiği ise bilinmiyor.
Bu sitedeki 101 okey oyununda dağıtana 22, diğerlerine 21 taş verilir, bitiren −101 yazar, hiç açamayan +202. Puanların hesabını 101 okey nasıl hesaplanır rehberinde örnekle anlattık.
Okey kahvehaneden internete
Kökeni belirsiz olsa da okeyin bugünkü yeri tartışmasızdır. Kahvehanelerde taşların ıstakaya dizilirken çıkardığı tıkırtı, okeyin en tanıdık sesidir. Kahvehaneler uzun zamandır mahallenin buluşma yeridir ve okey bu masalarda tavla, batak ve kingle birlikte en sık açılan oyunlar arasında sayılır. Okeyin ne zaman kahvehanelere girdiği ise yine belgelenmiş değil.
Okeyin yaygınlığının iki görünür sebebi var. Birincisi, kural az ve öğrenmesi kolaydır: seri, grup ve gösterge birkaç elde oturur. İkincisi, kuralları masadan masaya esner: başlangıç puanı, göstergenin değeri, okeyle bitişin kaç yazdığı her masada aynı olmayabilir. Bu esneklik, aynı oyunun farklı yerlerde farklı adlar ve türlerle oynanmasına da yol açmıştır. Masadaki öbür klasikleri kahvehane oyunları yazısında topladık.
Bugün okey internette de çok oynanıyor; dört kişiyi aynı masaya toplamanın zor olduğu yerde eksik koltukları bilgisayar oyuncuları ya da başka şehirlerdeki oyuncular dolduruyor.
Bugün oynanan okey türleri
Okeyin tarihini bilmesek de bugün nasıl oynandığını kesin olarak yazabiliriz. Bu sitedeki beş okey türü:
| Tür | Kim için oynarsın | Dağıtım | Puan |
|---|---|---|---|
| Okey | Kendin | Dağıtana 15, diğerlerine 14 taş | 20’den aşağı; bitirmeyenler puan kaybeder |
| Eşli okey | Karşındaki eşinle takım | 15 / 14 | Bitirenin rakip takımı puan kaybeder |
| Çanak okey | Kendin | 15 / 14 | Her el ortak kâseye 1’er puan; okeyle bitiren kâseyi alır |
| 101 okey | Kendin | Dağıtana 22, diğerlerine 21 taş | Ceza toplanır, az olan kazanır |
| Eşli 101 | Eşinle takım | 22 / 21 | Eşlerin cezası toplanır |
Hepsinde taşlar aynıdır: 106 taş, gösterge ve göstergenin bir üstü olan okey. Düz okeyde 12-13-1 geçerli bir seridir ama 13-1-2 değildir; 101’de 1 yalnızca serinin başında durur. Terimlerin anlamı için okey terimleri sözlüğüne bakabilirsin.
Okey tarihi hakkında sık duyulan yanlışlar
- “Okey şu yıl bulundu.” Hangi yıl söylenirse söylensin, kaynağı gösterilmeyen bir tarih doğrulanmış sayılmaz.
- “Okey Rummikub’un aynısı.” Taş takımı aynı dizilimdedir, kurallar farklıdır.
- “Okey kart oyunlarından türedi.” Rummy ailesiyle aynı mantığı taşır; ama türediğini gösteren bir belge bilinmiyor.
- “101 okeyin kuralı her yerde aynı.” Değil. Okeyi değiştirmek, işlek taş cezası gibi kurallar bazı masalarda vardır, bazılarında yoktur.
Okeyin tarihi belirsiz olabilir, ama kuralları net. Bir el açmak için okey oyna sayfasından üç bilgisayar oyuncusuna karşı hemen başlayabilir, elini nasıl dizeceğini okey taktikleri yazısında okuyabilirsin.
Sık sorulan sorular
Okey nasıl bulundu?
Bilinmiyor. Okeyi kimin, ne zaman ve nerede icat ettiğini gösteren güvenilir, tarihli bir kaynak yok. Bilinen şey, okeyin kart oyunlarındaki rummy ailesiyle aynı mantıkta, yani aynı renkte sıralı seriler ve aynı sayıdan gruplar kurarak oynanmasıdır.
Okey ne zaman çıktı?
Belgelenmiş bir çıkış yılı yok. İnternette dolaşan kesin tarihlerin kaynağı gösterilmiyor. Okeyin Türkiye'de kahvehane ve ev oyunu olarak uzun süredir oynandığı biliniyor, ama başlangıç tarihi bilinmiyor.
Okey ile Rummikub aynı oyun mu?
Aynı değil, ama benzer. İki oyunun taş takımı aynı dizilimdedir: dört renkte 1-13 arası sayılar ikişer tane ve iki joker, 106 taş. Okeyde perler ıstakada kalır ve gösterge okeyi belirler; Rummikub'da taşlar masaya açılır ve masadaki perler yeniden düzenlenebilir.
101 okey nereden çıktı?
101 okeyin de ne zaman ortaya çıktığı belgelenmiş değil. Adını el açma barajından alır: açacağın perlerin sayı toplamı en az 101 olmalıdır. Perleri masaya açmak ve başkasının perine işlemek rummy ailesindeki kart oyunlarında da bulunan bir kuraldır.
Okey kaç kişiyle oynanır?
Düz okey, çanak okey ve 101 dört kişiyle, herkes kendi için oynanır. Eşli okey ve eşli 101'de karşılıklı oturan iki oyuncu takım olur. Üç kişilik masa sürümleri yöreden yöreye farklı kurallarla oynanır.